Rynek

Jaka jest skala samowoli budowlanych w Polsce

Przeczytaj cały raport
Raport bezpłatny

Każdy obiekt wzniesiony niezgodnie z przepisami prawa budowlanego jest samowolą budowlaną, której budowę organ nadzoru może wstrzymać oraz nakazać jej rozbiórkę, jeżeli uchybienia nie zostaną wyeliminowane a obiekt nie zostanie zalegalizowany.

 

Samowolą budowlaną jest każdy obiekt budowlany, który został wzniesiony bez pozwolenia na budowę, bez zgłoszenia lub pomimo otrzymania sprzeciwu wobec złożonych przez inwestora dokumentów. Dotyczy to również rozbudowy budynku (nadbudówek, dobudówek) jeżeli nie została ona odpowiednio zgłoszona do właściwego urzędu.

Skalę samowoli budowlanych w Polsce trudno określić. Według szacunków Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego obiektów realizowanych niezgodnie z przepisami prawa budowlanego może być nawet poł miliona.

Część właścicieli nieruchomości, np. odziedziczonych po przodkach, może nawet nie wiedzieć o tym, że użytkuje obiekt, który został wybudowany niezgodnie z przepisami, a w związku z tym jest samowolą budowlaną.

Część samowoli budowlanych jest wynikiem nieznajomości aktualnych przepisów, a część właścicieli robi to świadomie licząc na opieszałość organów nadzoru budowlanego.

Przepisy prawa nakładają sankcje administracyjne i finansowe na właścicieli samowoli budowlanych - z nakazem rozbiórki włącznie, pozwalają też zalegalizować taką nieruchomość.

W 2020 roku weszły w życie przepisy prawa budowlanego pozwalające na legalizację samowoli budowlanych, które mają ponad 20 lat. Warunkiem skorzystania z abolicji jest „wiek samowoli budowlanej” oraz brak wszczętego postępowania administracyjne w jej sprawie oraz złożenie wskazanych dokumentów. Tzw. uproszczona procedura legalizacyjna nie wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty legalizacyjnej.

Więcej na temat zmienionych przepisów odnośnie samowoli budowlanych można przeczytać w artykule – konsekwencje samowoli budowlanych.

 

Informacje na temat ujawnionych samowoli budowlanych pochodzą ze sprawozdań urzędów wojewódzkich i starostw oraz wojewódzkich i powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego, którzy przekazują je do Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB).

Przypadki samowoli budowlanych w naszym kraju, jak pokazują raporty GUNB, nie należą do odosobnionych. Dotyczą zarówno budynków mieszkalnych jednorodzinnych i wielorodzinnych, jak też budynków niemieszkalnych (użyteczności publicznej, przemysłowych, magazynowych, gospodarczych...) oraz również obiektów infrastrukturalnych.



GUNB rejestruje przypadki samowoli budowlanych, w których urząd podjął jakieś działania. Na przestrzeni lat 2005 – 2020 wydano 84 882 nakazy rozbiórki obiektów uznanych za samowole budowlane. W tym czasie nieco ponad połowa z nich zakończyła się wykonaniem rozbiórki. Widoczna jest tendencja spadkowa zarówno wydawanych nakazów jak i wykonanych rozbiórek.

W analizowanym okresie 2005 -2020 ponad 8 tys. obiektów zalegalizowano, najwięcej w roku 2008. Tu również widoczny był spadek z roku na rok liczby zalegalizowanych obiektów, ale w ostatnich dwóch latach tendencja ta się odwróciła. W latach 2019 i 2020 właściciele częściej korzystali z możliwości zalegalizowania obiektów realizowanych niezgodnie z przepisami.
 

 

Statystyka samowoli budowlanych w zakresie nakazów rozbiórki, wykonanych rozbiórek i obiektów zalegalizowanych
 

Nakaz rozbiórki

Wykonane rozbiórki

Zalegalizowane obiekty

2005

8 259

3 768

b.d. 

2006

6 486

3 533

819

2007

6 474

2 859

904

2008

5 099

2 642

1 392

2009

5 823

3 244

681

2010

7 326

3 080

571

2011

5 561

3 372

466

2012

4 829

3 354

365

2013

4 719

2 965

365

2014

4 996

2 959

523

2015

5 159

3 207

325

2016

4 698

3 028

300

2017

4 249

2 641

320

2018

4 127

2 436

280

2019

3 600

2 445

406

2020

3 477

1 879

527

Razem

84 882

47 412

8 244

 

Nakazy rozbiórki obiektów uznanych za samowole budowlaną

 

Nakazy rozbiórki obiektów budowlanych wzniesionych z ominięciem przepisów prawa budowlanego częściej wydawane są w stosunku do obiektów niemieszkalnych niż mieszkalnych. Przewaga tych pierwszych jest zdecydowana, stanowią one bowiem ok. 80% wszystkich wydanych przez organy nadzoru nakazów rozbiórki. Stosunkowo najmniej było ich w roku 2011 – stanowiły 73,5%, najwięcej zaś w roku 2019 – 84,3%.
W roku 2020 wydano 2859 nakazów rozbiórki na obiekty niemieszkalne oraz 618 nakazów rozbiórki na budynki mieszkalne. Najwięcej nakazów rozbiórki w analizowanym okresie wydano na budynki mieszkalne w roku 2005, było ich aż 6600.

 

W układzie terytorialnym najwięcej nakazów rozbiórki na samowole budowlane wydanych zostało w województwie mazowieckim – w latach 2005 – 2020 wydano tu 12 224 nakazy. Najwięcej w roku 2015 – 1044 nakazy rozbiórki. Udział woj. mazowieckiego w ogólnej liczbie wydanych nakazów rozbiórki to 14,4%. Na drugim miejscu pod względem liczby wydanych nakazów rozbiórki jest województwo śląskie – 9 558 nakazy (11,3%). Najmniej nakazów rozbiórki w latach 2005 – 2020 wydano w województwie opolskim (1 402) i podlaskim (2 496).

 

Wśród nakazów wydanych na budynki mieszkalne przeważają rozbiórki z tytułu niewłaściwego utrzymania obiektu stanowiły one prawie połowę wszystkich wydanych nakazów rozbiórki na takie budynki, a w roku 2010 nawet 69,4%.

Realizacja budynku mieszkalnego niezgodnie z warunkami pozwolenia była przyczyną wydania nakazu rozbiórki 3 619 budynków, co stanowi ok. 20%. Brak pozwolenia na budowę lub zgłoszenia był przyczyną nakazów rozbiórki wobec 5 476 budynków mieszkalnych w latach 2005 -2020.

Najwięcej obiektów niemieszkalnych, blisko 60%, z nakazami rozbiórki to obiekty wznoszone bez pozwolenia na budowę lub wymaganego zgłoszenia. Realizowanie obiektów niemieszkalnych niezgodnie z warunkami pozwolenia było przyczyną ok. 15% nakazów rozbiórki, a niewłaściwe utrzymanie obiektu ok. 26%.

 

Liczba nakazów rozbiórki (N) oraz wykonane rozbiórki (W) obiektów mieszkalnych i niemieszkalnych w latach 2005 – 2020

Liczba nakazów rozbiórki (N) oraz wykonane rozbiórki (W) obiektów mieszkalnych i niemieszkalnych w latach 2005 – 2020

 

Nakaz rozbiórki samowoli budowlanych w województwach w latach 2005 - 2020

Nakaz rozbiórki samowoli budowlanych w województwach w latach 2005 - 2020

 

Wykonane rozbiórki samowoli budowlanych

 

Przewaga wydanych nakazów rozbiórki na obiekty niemieszkalne przekłada się na liczbę wykonanych rozbiórek. Wśród zrealizowanych rozbiórek samowoli budowlanych przewaga obiektów niemieszkalnych jest jeszcze bardziej widoczna, ich udział sięga 90%, a nawet przekracza ten poziom. W latach 2006, 2007, 2009, 2015 udział wykonanych rozbiórek na obiektach niemieszkalnych wynosił ponad 94%.

Najwięcej rozbiórek łącznie w latach 2005 – 2020 wykonano w województwie mazowieckim – 5 756, co stanowi 12,1% rozbiórek krajowych. Na drugiej pozycji jest woj. pomorskie (9,3%), a na kolejnej woj. śląskie (9,1%). Najmniej podobnie jak w przypadku wydanych nakazów jest woj. opolskie (2,0%) i podlaskie (3,7%).

 

Najczęstszą podstawa wykonanej rozbiórki był art. 48 ustawy prawo budowlane, czyli brak pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Ta przesłana przeważała do roku 2017, od 2018 nadal to powód największej liczby wykonanych rozbiórek, ale przewaga nad drugim w kolejności powodem rozbiórki, czyli niewłaściwym utrzymaniem obiektu, znacząco zmalała. Najrzadziej powodem rozbiórki jest realizacja obiektu niezgodnie z warunkami pozwolenia na budowę.

Podstawą prawną wykonanej rozbiórki obiektu niemieszkalnego jest najczęściej brak pozwolenia na budowę lub stosownego zgłoszenia, a w stosunku do budynków mieszkalnych art. 67 prawa budowlanego.

Artykuł 67 ustawy prawo budowlane stanowi: jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia.

 

Wykonane rozbiórki samowoli budowlanych w województwach w latach 2005 - 2020

Wykonane rozbiórki samowoli budowlanych w województwach w latach 2005 - 2020

 

Wykonane rozbiórki obiektów budowlanych wzniesionych niezgodnie z przepisami według podstawy prawnej

Wykonane rozbiórki obiektów budowlanych wzniesionych niezgodnie z przepisami według podstawy prawnej

 

 

Zalegalizowane samowole budowlane

 

Od roku 2005 zalegalizowano w Polsce 8 244 obiekty budowlane. Najwięcej w województwie mazowieckim – 2 397 szt. Udział Mazowsza to 29,1%, a drugie w kolejności woj. małopolskie ma udział 11,2%. Przewaga województwa mazowieckiego była szczególnie widoczna do roku 2011 włącznie, w następnych latach różnica nie była aż tak wyraźna, a w latach 2019 i 2020 woj. mazowieckie zostało wyprzedzone przez woj. małopolskie oraz łódzkie.

 

Najwięcej obiektów wzniesionych niezgodnie z prawem w analizowanym okresie, które zostały zalegalizowane to budynki jednorodzinne – stanowiły one ponad 40% wszystkich zalegalizowanych obiektów. W tym czasie zalegalizowano 196 budynków wielorodzinnych – ich udział to 2,4%, 102 budynki zamieszkania zbiorowego (1,2%), 912 budynków użyteczności publicznej (11,1%). Około ¼ zalegalizowanych budynków to obiekty inwentarskie i gospodarcze, nieco ponad 7% to budynki przemysłowe i magazynowe, niecały 1% to obiekty infrastruktury transportowej, po ok. 1,5% obiekty wodne oraz rurociągi, linie telekomunikacyjne i elektroenergetyczne.

 

Zalegalizowane obiekty w województwach łącznie w latach 2005 - 2020

Zalegalizowane obiekty w województwach łącznie w latach 2005 - 2020

 

Zalegalizowane obiekty budowlane w latach 2005 – 2020 wg rodzaju obiektu

Zalegalizowane obiekty budowlane w latach 2005 – 2020 wg rodzaju obiektu

 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUNB

 

Polecane WARTO PRZECZYTAĆ
ikona polecane Komentarze i publikacje
Rynek budownictwa niemieszkaniowego

Budownictwo niemieszkaniowe to drugi segment rynku budowlanego, niezwykle zróżnicowany zarówno pod względem liczby realizowanych obiektów, ich powierzchni użytkowej, kubatury jak i lokalizacji.

Energia i klimat – w Polsce i w UE

Od wielu lat Unia Europejska prowadzi politykę na rzecz zrównoważonego rozwoju, wyznaczając coraz to bardziej ambitne cele. W 2019 r. przyjęta została strategia, której celem jest osiągniecie przez Unię Europejską neutralności klimatycznej do 2050 roku tzw. Europejski Zielony Ład.

Technologia wznoszenia budynków mieszkalnych

W jakie technologii realizowane są w naszym kraju budynki mieszkalne? Czy tradycyjna technologia murowa wciąż jest najpopularniejsza? Ile budynków mieszkalnych realizowanych jest w wielkiej płycie czy też technologii monolitycznej?

Ceny mieszkań - raporty

Na naszym portalu publikujemy informacje na temat cen mieszkań. Raporty są aktualizowane w cyklu kwartalnym bądź rocznym. Znajdziecie tam Państwo informacje opracowane na podstawie wiarygodnych źródeł ( GUS, NBP, Eurostat ).

POLSKA w EUROPIE

Jak na tle Europy prezentuje się Polska pod względem warunków mieszkaniowych, społecznych i gospodarczych? Czy nasze warunki mieszkaniowe odbiegają od europejskich standardów, a jeżeli tak to jak dalece?