Leksykon

Zapewnienie dostępności do usług publicznych osobom niepełnosprawnym

We wrześniu 2019r. weszła w życie ustawa, która nakłada na podmioty publiczne obowiązek spełnienia minimalnych wymagań służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (w tym w zakresie dostępności architektonicznej), aby mogły w sposób możliwie samodzielny korzystać z usług publicznych. Ustawa wynika z realizacji podpisanej przez Polskę Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych

Międzynarodowy traktat ONZ przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006r. dotyczący praw człowieka, którego celem jest popieranie, ochrona i zapewnienie pełnego i równego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności przez wszystkie osoby niepełnosprawne.

Polska podpisała i ratyfikowała Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych, lecz nie ratyfikowała Protokołu Fakultatywnego, w związku z czym skargi kierowane przez Polaków, nie są rozpatrywane przez Komitet Praw Osób Niepełnosprawnych (ang. Committe on the Rights of Persons with Disabilities).

Zgodnie z Konwencją dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność oznacza jakiekolwiek różnicowanie, wykluczanie lub ograniczanie ze względu na niepełnosprawność, którego celem lub skutkiem jest naruszenie lub zniweczenie uznania, korzystania z lub wykonywania wszelkich praw człowieka i podstawowych wolności w dziedzinie polityki, gospodarki, społecznej, kulturalnej, obywatelskiej lub w jakiejkolwiek innej, na zasadzie równości z innymi osobami. Obejmuje to wszelkie przejawy dyskryminacji, w tym odmowę racjonalnego usprawnienia.

 

Uniwersalne projektowanie - definicja

Uniwersalne projektowanie oznacza projektowanie produktów, środowiska, programów i usług w taki sposób, by były użyteczne dla wszystkich, w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania. Uniwersalne projektowanie nie wyklucza pomocy technicznych dla szczególnych grup osób niepełnosprawnych, jeżeli jest to potrzebne.

 

Racjonalne usprawnienie - definicja

Racjonalne usprawnienie oznacza konieczne i odpowiednie zmiany i dostosowania, nie nakładające nieproporcjonalnego lub nadmiernego obciążenia, jeśli jest to potrzebne w konkretnym przypadku, w celu zapewnienia osobom niepełnosprawnym możliwości korzystania z wszelkich praw człowieka i podstawowych wolności oraz ich wykonywania na zasadzie równości z innymi osobami.

 

Usuwanie barier i zapewnienie dostępności do usług publicznych osobom niepełnosprawnym

Od 20 września 2019r. (z pewnymi wyjątkami) obowiązuje ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ustawa ta wprowadza szereg zmian w innych przepisach, w tym m.in. w ustawie prawo budowlane, ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawie o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących.

Ustawa określa obowiązki podmiotów publicznych w zakresie minimalnych wymagań służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz określa środki przyznane na ten cel.

 

Zgodnie z ustawą podmiot publiczny zapewnia dostępność osobom ze szczególnymi potrzebami przez stosowanie uniwersalnego projektowania lub racjonalnych usprawnień.

Podmiot publiczny w ramach zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami podejmuje także działania mające na celu:

  1. uwzględnianie ich potrzeb w planowanej i prowadzonej przez ten podmiot działalności;
  2. usuwanie barier, a także zapobieganie ich powstawaniu.

 

Osoba ze szczególnymi potrzebami – to osoba, która ze względu na swoje cechy zewnętrzne lub wewnętrzne, albo ze względu na okoliczności, w których się znajduje, musi podjąć dodatkowe działania lub zastosować dodatkowe środki w celu przezwyciężenia bariery, aby uczestniczyć w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami.

 

Dostępność rozumiana jest jako dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno--komunikacyjną, co najmniej w zakresie określonym przez minimalne wymagania, będącą wynikiem uwzględnienia uniwersalnego projektowania albo zastosowania racjonalnego usprawnienia;

 

Przez barierę należy rozumieć przeszkodę lub ograniczenie architektoniczne, cyfrowe lub informacyjno-komunikacyjne, które uniemożliwia lub utrudnia osobom ze szczególnymi potrzebami udział w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami;

 

Zapewnienie dostępności do usług publicznych osobom niepełnosprawnym – wymagania minimalne

 

Minimalne wymagania służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami obejmują:

  1. w zakresie dostępności architektonicznej:
    1. zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków,
    2. instalację urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych,
    3. zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy,
    4. zapewnienie wstępu do budynku osobie korzystającej z psa asystującego, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
    5. zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub ich uratowania w inny sposób;
       
  2. w zakresie dostępności cyfrowej – wymagania określone w ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych;
     
  3. w zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej:
    1. obsługę z wykorzystaniem środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się, lub przez wykorzystanie zdalnego dostępu online do usługi tłumacza przez strony internetowe i aplikacje,
    2. instalację urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia,
    3. zapewnienie na stronie internetowej danego podmiotu informacji o zakresie jego działalności – w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo, nagrania treści w polskim języku migowym oraz informacji w tekście łatwym do czytania,
    4. zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem publicznym w formie określonej w tym wniosku.

 

W indywidualnym przypadku, jeżeli podmiot publiczny nie jest w stanie, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami w zakresie dostępności architektonicznej i informacyjno-komunikacyjnej o której mowa powyżej, podmiot ten jest obowiązany zapewnić takiej osobie dostęp alternatywny.

Dostęp alternatywny polega w szczególności na:

  1. zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby lub
  2. zapewnieniu wsparcia technicznego osobie ze szczególnymi potrzebami, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, lub
  3. wprowadzeniu takiej organizacji podmiotu publicznego, która umożliwi realizację potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w niezbędnym zakresie dla tych osób.

 

Raport o stanie zapewniania dostępności do usług publicznych osobom ze szczególnymi potrzebami

Podmiot publiczny przekazuje co 4 lata, najpóźniej do dnia 31 marca danego roku, raport o stanie zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w danym podmiocie, i publikuje go na swojej stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej, a jeżeli nie ma strony podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej – na swojej stronie internetowej.

 

Raport, o którym mowa zawiera:

  1. informacje w zakresie spełniania przez dany podmiot, w ramach prowadzonej działalności, minimalnych wymagań, o których mowa powyżej;
  2. w każdym przypadku zapewnienia dostępu alternatywnego – analizę uzasadniającą brak zapewnienia dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami.

 

Certyfikacja dostępności

Certyfikacja dostępności ma na celu potwierdzenie, czy podmiot zapewnia dostępność osobom ze szczególnymi potrzebami.

Certyfikacja dostępności obejmuje:

  1. weryfikację spełnienia minimalnych wymagań, o których mowa powyżej, przez przeprowadzenie audytu dostępności;
  2. sformułowanie szczegółowych zaleceń w zakresie poprawy zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami przez dany podmiot;
  3. wydanie certyfikatu dostępności.

 

Dokumentem potwierdzającym spełnianie minimalnych wymagań, o których mowa powyżej, jest certyfikat dostępności, wydawany dla konkretnego podmiotu na okres czterech lat od dnia wydania.

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego ogłasza otwarty nabór podmiotów ubiegających się o status podmiotów dokonujących certyfikacji, dokonuje ich weryfikacji, prowadzi wykaz podmiotów dokonujących certyfikacji. na swojej stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej;

 

Postępowanie skargowe

Każdy, bez konieczności wykazania interesu prawnego lub faktycznego, ma prawo poinformować podmiot publiczny o braku dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej tego podmiotu.

Osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy, po wykazaniu interesu faktycznego, ma prawo wystąpić z wnioskiem o zapewnienie dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej, zwanym „wnioskiem o zapewnienie dostępności”.

Wniosek o zapewnienie dostępności jest wnoszony do podmiotu publicznego, z którego działalnością jest związane żądanie zapewnienia dostępności zawarte we wniosku.

Wniosek o zapewnienie dostępności zawiera:

  1. dane kontaktowe wnioskodawcy;
  2. wskazanie bariery utrudniającej lub uniemożliwiającej dostępność w zakresie architektonicznym lub informacyjno-komunikacyjnym;
  3. wskazanie sposobu kontaktu z wnioskodawcą;
  4. wskazanie preferowanego sposobu zapewnienia dostępności, jeżeli dotyczy.

 

Fundusz Dostępności

Dysponentem Funduszu jest minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego.

Środki Funduszu przeznacza się na realizację zadań polegających na wsparciu działań w zakresie zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami lub jej poprawy, w szczególności w budynkach użyteczności publicznej oraz budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego.

 


Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami


 

Normy i przepisy budowlane