Leksykon

Wapno budowlane

Wapno budowlane zgodnie z PN-EN 459-1 jest to grupa produktów wapiennych, obejmująca rodziny:
--  wapno powietrzne;
--  wapno o właściwościach hydraulicznych.
Formalnie wapnem budowlanym są wyroby oznakowane CE, wprowadzane do obrotu i udostępniane na rynku zgodnie z normą zharmonizowaną EN 459-1.

Wapno jest produktem naturalnym, czystym ekologicznie. Nie tylko nie zawiera substancji szkodliwych dla człowieka, ale też żadne szkodliwe substancje nie powstają, ani podczas pozyskiwania surowców do jego produkcji, ani podczas procesu produkcyjnego.

Wapno jest to tlenek i/lub wodorotlenek wapnia, a także tlenek i/lub wodorotlenek wapnia i magnezu, wytwarzany w procesie rozkładu termicznego (kalcynacji) występujących w postaci naturalnej:

  • węglanu wapnia (np. kamień wapienny, kreda, muszle);
  • węglanu wapnia i magnezu (np. wapień dolomityczny, dolomit).

 

Ze względu na tradycję i istniejące warunki w poszczególnych krajach i regionach, stosowane są różne surowce i technologie do produkcji wapna, a także różne rodzaje wapna.
 

Obszary zastosowania wapna

 

Obszary zastosowania wapna

W budownictwie wapno jest stosowane od najdawniejszych czasów, najczęściej jako spoiwo. Jest to spoiwo mineralne.

W dzisiejszym budownictwie wapno jest stosowane, między innymi:

  • jako spoiwo do wykonywania zapraw murarskich, tynkarskich i specjalnych;
  • jako spoiwo do wyrobu farb, mas klejowych;
  • jako dodatek uplastyczniający zaprawy cementowe i gipsowe;
  • jako spoiwo do produkcji autoklawizowanego betonu komórkowego, silikatów, betonów lekkich, kostki brukowej i innych wyrobów budowlanych;
  • do produkcji kruszyw do betonu;
  • do osuszania gruntów;
  • do wykonywania podbudowy oraz stabilizacji i wzmacniania podłoża gruntowego w budownictwie drogowym i kolejowym;
  • do produkcji asfaltowych mieszanek do nawierzchni drogowych;
  • do produkcji cementu;
  • jako środek wybielający zaprawy i beton.

 

Rodziny i rodzaje wapna

Podział wapna na rodziny i rodzaje, a także jego właściwości, zależą od surowców jakie zostały zastosowane do jego produkcji, oraz sposobu wypalania i mielenia.

Podział wapna na rodziny i rodzaje

 

Zgodnie z PN-EN 459-1 wapno budowlane dzieli się na dwie rodziny: wapno powietrzne i o właściwościach hydraulicznych.

Wapno powietrzne jest spoiwem składającym się głównie z tlenku wapnia CaO lub wodorotlenku wapnia Ca(OH)2. Po zarobieniu wodą na powietrzu powoli twardnieje pod wpływem obecnego w atmosferze dwutlenku węgla. Pod wodą nie twardnieje.

 

Wapno powietrzne w zależności od tego z jakiego surowca zostało wypalone dzieli się na:

  • wapno wapniowe (oznaczane CL) jest wypalane z czystych wapieni, zawiera głównie tlenek wapnia i/lub wodorotlenek wapnia, bez dodatków hydraulicznych czy pucolanowych, może to być:
    • wapno wapniowe palone (niegaszone) CaO, oznaczone symbolem Q, w postaci proszku (mielone) lub w kawałkach (bryłach);
    • wapno wapniowe hydratyzowane (gaszone/suchogaszone) Ca(OH)2, w postaci proszku (mielone) (ozn. S), ciasta wapiennego (ozn. S PL) lub mleka wapiennego (zawiesiny) (ozn. S ML).
  • wapno dolomitowe (oznaczane DL) jest wypalane z wapieni dolomitowych, zawiera głównie tlenek wapnia i magnezu i/lub wodorotlenek wapnia i magnezu, bez dodatków hydraulicznych czy pucolanowych, może to być:
    • wapno dolomitowe palone (niegaszone) CaO + MgO, oznaczone symbolem Q, w postaci proszku (mielone) lub w kawałkach (bryłach);
    • wapno dolomitowe hydratyzowane (gaszone/suchogaszone) Ca(OH)2 + Mg(OH)2, w postaci proszku (mielone) (ozn. S);
    • wapno dolomitowe półhydratyzowane Ca(OH)2 + MgO, w postaci proszku (mielone) (ozn. S1).

 

Wapno o właściwościach hydraulicznych (wapno hydrauliczne) jest to spoiwo o charakterze pośrednim między wapnem powietrznym, a cementem portlandzkim, składające się głównie z wodorotlenku wapnia, krzemianów wapnia i glinianów wapnia. Wypalane jest z wapieni marglistych w których składnikiem podstawowym jest węglan wapnia CaCO3 , a także znaczne ilości domieszek gliniastych (od 15 do 20%).

Wiązanie i twardnienie wapna hydraulicznego jest procesem złożonym, następuje w zetknięciu z wodą (również pod wodą) oraz poprzez reakcję z dwutlenkiem węgla z powietrza. Wodorotlenek wapniowy wiąże podobnie jak w wapnie powietrznym i pod wpływem dwutlenku węgla z powietrza oraz wilgoci przekształca się w CaCO3. Jednak zasadniczy proces wiązania zachodzi w wyniku reakcji pozostałych składników po zetknięciu się z wodą, a jego wynikiem są uwodnione krzemiany i gliniany o charakterze hydraulicznym, podobnie jak w cemencie. Dlatego na wapno hydrauliczne po związaniu i odpowiednio długim twardnieniu na powietrzu, może oddziaływać środowisko wilgotne. Właściwości wapna hydraulicznego można dodatkowo poprawić przez dodatek pucolan lub materiałów hydraulicznych.

Wapno hydrauliczne dostarczane jest w postaci proszku (mielone).

 

Wapno o właściwościach hydraulicznych zostało podzielone na:

  • wapno według przepisu (oznaczane FL);
  • wapno hydrauliczne naturalne (oznaczane NHL);
  • wapno hydrauliczne (oznaczane HL).

 

W PN-EN 459-1 w załączniku ZA podane są zasadnicze charakterystyki i związane z nimi właściwości użytkowe, które należy deklarować dla każdego rodzaju wapna

Zasadnicza charakterystyka

Rodzaj wapna

powietrzne

o właściwościach hydraulicznych

palone

hydratyzowane

wapniowe

dolomitowe

wapniowe

dolomitowe

Wytrzymałość na ściskanie

 

 

 

 

klasy i granice wytrzymałości

Czas wiązania

 

 

 

 

granice

Zawartość powietrzna

 

 

 

 

górne granice

Zawartość składników:

CaO + MgO

MgO

CO2

SO3

klasy i granice

 

zawartość składników:

SO3

 

 

 

 

klasy i granice

wapno czynne

dolne granice

 

dolne granice

 

dolne granice

reaktywność

górne granice

 

 

 

stałość objętości

granice

wielkość ziaren

 

 

górne granice

rozkład ziaren

granice

 

 

 

wnikanie

 

 

granice

 

 

Rodzaje i oznaczenia wapna budowlanego wg PN-EN 459-1

Oznaczenie wapna

Symbol

Zawartość CaO + MgO [% mas.]

Wytrzymałość na ściskanie po 28 dniach [MPa]

Wapno czynne jako Ca(OH)2

[% mas.]

Wapno wapniowe 90

CL 90

≥ 90

-

-

Wapno wapniowe 80

CL 80

≥ 80

-

-

Wapno wapniowe 70

CL 70

≥ 70

-

-

Wapno dolomitowe 85

DL 85

≥ 85

-

-

Wapno dolomitowe 80

DL 80

≥ 80

-

-

Wapno hydrauliczne 2

HL 2

-

≥ 2 do ≤ 7

≥ 10

Wapno hydrauliczne 3,5

HL 3,5

-

≥ 3,5 do ≤ 10

≥ 8

Wapno hydrauliczne 5

HL 5

-

≥ 5 do ≤ 15

≥ 4

Wapno według przepisu FL A

FL A 2

-

≥ 2 do ≤ 7

≥ 40 do < 80

Wapno według przepisu FL A

FL A 3,5

-

≥ 3,5 do ≤ 10

≥ 40 do < 80

Wapno według przepisu FL A

FL A 5

-

≥ 5 do ≤ 15

≥ 40 do < 80

Wapno według przepisu FL B

FL B 2

-

≥ 2 do ≤ 7

≥ 25 do < 50

Wapno według przepisu FL B

FL B 3,5

-

≥ 3,5 do ≤ 10

≥ 25 do < 50

Wapno według przepisu FL B

FL B 5

-

≥ 5 do ≤ 15

≥ 25 do < 50

Wapno według przepisu FL C

FL C 2

-

≥ 2 do ≤ 7

≥ 15 do < 40

Wapno według przepisu FL C

FL C 3,5

-

≥ 3,5 do ≤ 10

≥ 15 do < 40

Wapno według przepisu FL C

FL C 5

-

≥ 5 do ≤ 15

≥ 15 do < 40

Wapno hydrauliczne naturalne 2

NHL 2

-

≥ 2 do ≤ 7

≥ 35

Wapno hydrauliczne naturalne 3,5

NHL 3,5

-

≥ 3,5 do ≤ 10

≥ 25

Wapno hydrauliczne naturalne 5

NHL 5

-

≥ 5 do ≤ 15

≥ 15


 

Normy i przepisy budowlane